در شرایطی که خانواده‌ها با افزایش هزینه‌های سوخت، حمل‌ونقل و کالاهای اساسی دست و پنجه نرم می‌کنند، پالایشگاه‌ها و شرکت‌های بزرگ نفتی در آستانه انتشار گزارش‌هایی هستند که نشان‌دهنده یکی از پر سودترین دوره‌های فعالیت آنها خواهد بود.
پیش‌بینی‌ها حاکی از ثبت حاشیه سود بی‌سابقه پالایش نفت در شرکت شل، جهش سود در بخش پایین‌دستی اکسون‌موبیل و افزایش چشمگیر جریان نقدی توتال‌انرژیز است. اما در این میان، مصرف‌کنندگان هیچ سهمی از این سودهای بادآورده ندارند و بار مالی ناشی از اختلال در عرضه انرژی را به دوش می‌کشند.
بر اساس گزارشی از رویترز، جنگ و ناآرامی‌ها در منطقه و تأثیر آن بر تردد انرژی از تنگه هرمز، بازار نفت و فرآورده‌های نفتی را با نوسانات شدیدی مواجه کرده است. سوال اصلی اینجاست که سود حاصل از این آشفتگی به جیب چه کسانی می‌رود، چه بخشی از آن پایدار است و ایران، به عنوان کشوری که در کانون این بحران قرار دارد، وی دانلود تا چه حد می‌تواند از افزایش قیمت جهانی نفت بهره‌برداری اقتصادی کند؟
سود پالایشگاه‌ها در سایه بحران
مهم‌ترین نشانه تغییر وضعیت بازار، شکاف ایجاد شده بین قیمت نفت خام و قیمت فرآورده‌های نهایی است. پالایشگاه‌ها نفت خام را خریداری کرده و پس از تبدیل آن به محصولاتی مانند بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما، آنها را در بازار به فروش می‌رسانند. زمانی که عرضه فرآورده‌ها محدود شده و قیمت فروش آنها سریع‌تر از هزینه خوراک افزایش یابد، حاشیه سود پالایشگاه‌ها به طور قابل توجهی بالا می‌رود؛ وضعیتی که اکنون در بخش‌هایی از بازار جهانی مشاهده می‌شود.
شل و حاشیه سود ۴۲ دلاری
رویترز در گزارشی از عملکرد سه ماهه سوم شرکت‌های بزرگ انرژی، پیش‌بینی کرده است که شرکت‌هایی مانند شل، بی‌پی و توتال‌انرژیز شاهد افزایش سه تا چهار برابری حاشیه سود پالایش خود نسبت به مدت مشابه سال قبل خواهند بود. شل برای این دوره حاشیه سودی حدود ۴۲ دلار به ازای هر بشکه پیش‌بینی کرده که از حاشیه سود ۲۴ دلاری سه ماهه دوم بیشتر بوده و رکوردی جدید محسوب می‌شود. این رقم نشان‌دهنده حاشیه سود پالایش است و نباید آن را با سود خالص شرکت پس از کسر هزینه‌های عملیاتی، مالیاتی و سرمایه‌ای اشتباه گرفت.
توتال‌انرژیز در انتظار سود چهار میلیارد دلاری
در همین حال، توتال‌انرژیز انتظار دارد جریان نقدی بخش پالایش و مواد شیمیایی آن در سه ماهه سوم به حدود چهار میلیارد دلار برسد که تقریباً دو برابر سه ماهه قبل است. اکسون‌موبیل نیز از احتمال افزایش ۴.۵ میلیارد دلاری سود بخش پایین‌دستی خود در مقایسه با سه ماهه دوم خبر داده است. این ارقام هنوز در حد پیش‌بینی‌های عملکردی هستند و با نتایج نهایی منتشر شده توسط شرکت‌ها متفاوت خواهند بود.
اهمیت این داده‌ها در آن است که سودآوری شرکت‌های انرژی تنها به افزایش قیمت نفت خام وابسته نیست. گاهی اوقات، پالایش و تجارت فرآورده‌ها، به ویژه گازوئیل و سوخت هواپیما، در دوران کمبود عرضه سود بیشتری نسبت به استخراج نفت ایجاد می‌کند. به همین دلیل، در بحران کنونی باید عملکرد بخش بالادستی، پالایش و تجارت نفت را به صورت جداگانه بررسی کرد.
کمبود سوخت به نفع شرکت‌ها
بازار جهانی با یک تناقض روبرو است؛ ممکن است نفت خام به وفور در دسترس باشد، اما ظرفیت پالایش یا صادرات فرآورده‌ها برای تأمین تقاضا کافی نباشد. حملات به زیرساخت‌های انرژی، اختلال در مسیرهای دریایی و محدودیت‌های صادراتی برخی کشورها، عرضه گازوئیل را تحت فشار قرار داده است. گازوئیل برای حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، معدن، تولید صنعتی و لجستیک اهمیت حیاتی دارد؛ بنابراین کمبود آن بسیار سریع‌تر از یک نوسان معمولی بازار نفت، اقتصاد واقعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که صادرات جهانی گازوئیل در ماه اخیر نسبت به سال گذشته حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. این گزارش همچنین تخمین می‌زند که عرضه جهانی گازوئیل و سوخت‌های مشابه در سه ماهه سوم حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است. آژانس هشدار داده که اختلال در عرضه فرآورده‌ها و افزایش قیمت سوخت، مصرف نفت را نیز تحت فشار قرار داده و تقاضای جهانی در سه ماهه چهارم ۲۰۲۶ ممکن است نسبت به سال قبل ۲.۵ میلیون بشکه در روز کاهش یابد.
این وضعیت به نفع همه پالایشگاه‌ها نیست. پالایشگاهی که به نفت خام گران، حمل‌ونقل پرهزینه یا خوراک نامتناسب با تجهیزات خود وابسته باشد، ممکن است با کاهش حاشیه سود مواجه شود. در مقابل، شرکتی که پالایشگاه فعال، دسترسی به بازار و توانایی تغییر ترکیب تولید به سمت فرآورده‌های پرتقاضا را دارد، می‌تواند از اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده‌ها بهره بیشتری ببرد. به همین دلیل، کشورهایی بیشترین سود را می‌برند که بتوانند نفت خام را به فرآورده مورد نیاز بازار تبدیل کرده و آن را در زمان مناسب به فروش برسانند.
سود بادآورده ۳۲ میلیارد دلاری
فایننشال‌تایمز در گزارشی که پنج روز پیش از گزارش رویترز منتشر شد، به چالش شرکت‌های بزرگ نفتی در مدیریت حدود ۳۲ میلیارد دلار درآمد بادآورده مرتبط با جنگ اشاره کرد. بر اساس این گزارش، پنج شرکت بزرگ اکسون‌موبیل، شل، شورون، توتال‌انرژیز و بی‌پی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در مجموع بیش از ۷۵ میلیارد دلار سود تعدیل شده ثبت کرده‌اند؛ حدود ۷۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل. این ارقام مربوط به سود گزارش شده شرکت‌ها در نیمه نخست سال است و نباید تمام آن را مستقیماً به جنگ نسبت داد، اما نشان می‌دهد که افزایش قیمت و نوسان بازار چه ظرفیتی برای تقویت درآمد شرکت‌های بزرگ ایجاد کرده است.
مسئله بعدی، نحوه استفاده از این پول است. آیا شرکت‌ها منابع جدید را صرف توسعه میدان‌های نفتی، افزایش ظرفیت پالایش، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های کم‌کربن و تقویت امنیت عرضه می‌کنند یا اولویت را به بازپرداخت بدهی، سود سهام و بازخرید سهام می‌دهند؟
گزارش رویترز می‌گوید اکسون‌موبیل و شورون بخشی از منابع را برای کاهش بدهی به کار گرفته‌اند. درباره شل نیز انتظار می‌رود برنامه بازخرید سهام در سه ماهه چهارم به حدود ۳.۵ میلیارد دلار برسد؛ هرچند این رقم در زمان گزارش، انتظار تحلیلگران بود و نه اعلام قطعی نتیجه مالی. بی‌پی نیز به دنبال کاهش بدهی و رسیدن زودتر به اهداف مالی خود است.
بازخرید سهام می‌تواند از طریق کاهش تعداد سهام در گردش، به افزایش سهم سهامداران از سود کمک کند؛ اما