بر اساس گزارشی از «نیو عرب»، توانایی ایران برای کنترل تنگه هرمز تحت بررسی قرار گرفته است.
در حالی که ایران و آمریکا در حال برداشتن گام‌های محتاطانه برای توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز هستند، نشانه‌هایی وجود دارد که بزرگترین اهرم فشار تهران در حال تضعیف است.
ایران همواره توانایی فلج کردن این گلوگاه استراتژیک را معادل بمب اتمی خود می‌دانسته است؛ برگ برنده‌ای که در صورت استفاده، می‌تواند بحران انرژی جهانی با ابعاد تاریخی ایجاد کند.
بلافاصله پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران با حرکت قاطعانه به سمت بستن تنگه، یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان را در منطقه به دام انداخت.
اما توانایی این کشور برای اعمال فشار بر اقتصاد جهانی در هفته‌های اخیر با تسهیل محموله‌های مخفیانه نفت توسط ارتش آمریکا از طریق تنگه و بازآرایی مسیرهای صادراتی توسط تولیدکنندگان عربی، تهدید شده است.
اکنون نفت بیشتری نسبت به هر زمان دیگری در طول هفت ماه جنگ از منطقه خارج می‌شود و این موضوع، دست تهران را در تلاش برای مذاکره بر سر کنترل دائمی تنگه تضعیف می‌کند.
بازگشت صادرات نفت عربی
صادرات نفت خام خاورمیانه (به استثنای ایران) در سپتامبر به سطح قبل از جنگ بازگشت، با وجود تشدید حملات ایران و متحدانش به نفتکش‌ها در تنگه هرمز و زیرساخت‌های نفتی عربستان سعودی.
برآوردهای پلتفرم ردیابی داده «کپلر» نشان می‌دهد که کشورهای عربی در طول این ماه دست‌کم ۱۶.۵ میلیون بشکه نفت در روز از منطقه صادر کردند.
بخش زیادی از این افزایش ناشی از عربستان سعودی بود که در واکنش به حمله ماه گذشته به خط لوله دریای سرخ، صادرات خود از طریق تنگه را به شدت افزایش داد.
داده‌های کشتیرانی که بلومبرگ ردیابی کرده نشان می‌دهد محموله‌های هرمز این پادشاهی در سه هفته اول سپتامبر به بیش از سه میلیون بشکه در روز رسید که بیش از سه برابر میزان اوت است.
صادرات از طریق هرمز از ژوئن به آرامی افزایش یافته است؛ زمانی که پنتاگون تلاشی هماهنگ برای رساندن عرضه انرژی به بازار جهانی آغاز کرد. با پشتیبانی پوشش هوایی آمریکا، کشورهای خلیج فارس میلیون‌ها بشکه نفت را با استفاده از ناوگان‌های سایه برای فرار از حملات ایران، از این پهنه باریک آبی قاچاق کرده‌اند.
تلاش آمریکا برای گشودن این آبراهه با اقدامات کشورهای عربی برای یافتن راه‌های جدید خروج نفتشان از منطقه همزمان شده است. عربستان سعودی نفت خام خود را از طریق خط لوله شرق-غرب به دریای سرخ تغییر مسیر داده، در حالی که امارات متحده عربی به پایانه خود در فجیره در آن سوی تنگه متکی شده است. عراق میلیون‌ها بشکه نفت را با کامیون از صحرای سوریه به مدیترانه منتقل کرده است.
ریا ردی، معاون تیم ایران در پروژه تهدیدهای حیاتی مؤسسه امریکن اینترپرایز، گفت: «به نظر می‌رسد ایران اهرم فشار قابل توجهی بر تنگه هرمز را از دست داده است.»
او به نیو عرب گفت: «اگر کشتی‌های تجاری بتوانند با وجود تهدیدهای ایران همچنان با نرخ بالا از تنگه عبور کنند، ایران توانایی کمتری برای استفاده از تنگه جهت وادار کردن آمریکا و دیگر کشورها به پذیرش خواسته‌هایش دارد.»
افزایش صادرات نفت عربی تنها راهی نیست که کنترل تهران از دست رفته است. محاصره آمریکا ورق را علیه ایران برگردانده و نفت آن را در منطقه به دام انداخته و این کشور را از میلیاردها دلار درآمد حیاتی محروم کرده است.
ده‌ها کشتی آن توسط نیروهای آمریکایی هدف قرار گرفته‌اند؛ چیزی که دولت ترامپ آن را سیاست «نفتکش در برابر نفتکش» توصیف کرده و هدفش بازداشتن حملات سپاه به ترافیک دریایی است.
بحران انرژی ادامه دارد
با وجودی که پایانی برای جنگ در چشم نیست، میلیون‌ها بشکه نفتی که اکنون از منطقه خارج می‌شود تأثیر کمی بر قیمت‌های جهانی داشته است؛ قیمت‌هایی که همچنان تحت تأثیر ریسک ژئوپلیتیک بالا و نرخ‌های حمل‌ونقل سرسام‌آور قرار دارند.
بازگشایی هرمز با جهش ۵۷ درصدی قیمت برنت همزمان شده است؛ قیمتی که در اواسط سپتامبر پس از تسلط حوثی‌ها بر ساحل دریای سرخ یمن و تنگه حیاتی باب‌المندب به ۱۱۰ دلار رسید.
این موضوع همچنین به مهار کمبود سوخت‌هایی مانند بنزین و دیزل کمک نکرده است؛ قیمت این سوخت‌ها به دلیل گلوگاه‌های مداوم در پالایشگاه‌های سراسر جهان به رکورد بالا رسیده است.
به نظر نمی‌رسد تلاش به رهبری آمریکا در افزایش محموله‌های گاز از قطر نیز همان موفقیت را داشته باشد؛ محموله‌هایی که همچنان بسیار پایین‌تر از سطح قبل از جنگ هستند. ماه گذشته، قیمت گاز در اروپا و آسیا در میان نگرانی‌های عرضه پیش از زمستان به بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲ رسید.
همه اینها یعنی ایران همچنان حرف زیادی در مسیر اقتصاد جهانی دارد، با وجود میلیون‌ها بشکه نفت خامی که اکنون هر روز از تنگه عبور می‌کند.
بورجو اوزجلیک، پژوهشگر ارشد امنیت خاورمیانه در مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI)، ساخت وبلاگ به نیو عرب گفت: «ازسرگیری صادرات نفت در تنگه هرمز مترادف با ثبات نیست.»
او گفت: «ایران همچنان توانایی ازسرگیری حملات تلافی‌جویانه با پهپاد و موشک به زیرساخت‌های حیاتی خلیج فارس و سایت‌های تولید نفت را حفظ کرده است.»
دانی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS)، گفت اگرچه آمریکا کنترل ایران بر تنگه را تضعیف کرده، اما تاکنون در دستیابی به هدف کلان خود یعنی تثبیت بازار جهانی انرژی ناکام مانده است.
او گفت: «ایران توانایی هدف قرار دادن نفتکش‌ها، تهدید کشتیرانی تجاری و دشوارتر و گران‌تر کردن عبور از تنگه را حفظ کرده است.»
او افزود: «در نتیجه، دستاوردهای عملیاتی واشنگتن هنوز نتیجه اقتصادی مورد نیاز نهایی آن را تولید نکرده است. قیمت نفت بالا مانده، تا حدی به دلیل حق بیمه‌های بالاتر، کمبود نفتکش و ریسک مداوم برای کشتیرانی تجاری.»
جنگ نفتکش‌ها
حملات پراکنده ایران به کشتی‌ها از عادی‌سازی ترافیک دریایی در تنگه جلوگیری کرده و نرخ‌های حمل‌ونقل را در منطقه افزایش داده است.